Η Μεγάλη Χαμένη Ευκαιρία της Κύπρου 1915

 Η Μεγάλη Χαμένη Ευκαιρία της Κύπρου: Το Ιστορικό Παρασκήνιο του 1912-1915

Η ιστορική πορεία του Κυπριακού Ελληνισμού είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με κρίσιμες γεωπολιτικές καμπές, κατά τις οποίες το όραμα της Ένωσης με την Ελλάδα έφτασε σε απόσταση αναπνοής, αλλά προσέκρουσε στις συμπληγάδες των διεθνών συμφερόντων και της εσωτερικής πολιτικής αστάθειας. Μία από τις πιο συζητημένες περιόδους είναι αυτή των αρχών του 20ού αιώνα, όταν το ζήτημα της παραχώρησης του νησιού από τη Μεγάλη Βρετανία τέθηκε για πρώτη φορά στο διπλωματικό τραπέζι.

Το Παρασκήνιο του 1912-1913

Ήδη από τα τέλη του 1912, κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, ξεκίνησαν οι πρώτες μυστικές, διερευνητικές επαφές ανάμεσα στον Έλληνα πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και τη βρετανική κυβέρνηση. Το σκεπτικό αφορούσε μια πιθανή ανταλλαγή, όπου η Ελλάδα θα αποκτούσε την Κύπρο προσφέροντας στους Βρετανούς στρατιωτικές διευκολύνσεις και βάσεις, όπως το Αργοστόλι στην Κεφαλονιά. Παρά τις συζητήσεις, οι γεωπολιτικές ισορροπίες της εποχής και η αβεβαιότητα των πολεμικών μετώπων δεν επέτρεψαν στις επαφές αυτές να καρποφορήσουν.

Η Επίσημη Πρόταση και το Δίλημμα του 1915

Η ιστορική στιγμή που η παραχώρηση της Κύπρου πήρε τη μορφή επίσημης βρετανικής πρότασης συνέβη τον Οκτώβριο του 1915, εν μέσω του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

Η Μεγάλη Βρετανία, βρισκόμενη σε δυσχερή στρατιωτική θέση στα Βαλκάνια, επιζητούσε απεγνωσμένα την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Ο κύριος στόχος ήταν η άμεση αποστολή ελληνικών στρατευμάτων για τη στήριξη της Σερβίας, η οποία δεχόταν σφοδρή επίθεση από τις δυνάμεις της Αυστροουγγαρίας και της Βουλγαρίας.

Ως αντάλλαγμα για αυτή την άμεση στρατιωτική συνδρομή, ο Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών, Έντουαρντ Γκρέι, πρόσφερε επίσημα την Κύπρο στην Ελλάδα.

Η Άρνηση της Αθήνας

Η πρόταση μεταφέρθηκε στην υπηρεσιακή ελληνική κυβέρνηση του Αλέξανδρου Ζαΐμη. Εκείνη την περίοδο, η Ελλάδα βρισκόταν στη δίνη του Εθνικού Διχασμού. Από τη μία πλευρά, ο Ελευθέριος Βενιζέλος πίεζε για σύμπραξη με την Αντάντ, ενώ από την άλλη, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α' επέμενε σε μια πολιτική «ουδετερότητας», θεωρώντας ότι η εμπλοκή στον πόλεμο και η αποστολή δυνάμεων στη Σερβία ενείχε τεράστιους στρατιωτικούς κινδύνους.

Με τη σύμφωνη γνώμη του παλατιού και του Γενικού Επιτελείου, η κυβέρνηση Ζαΐμη απέρριψε τη βρετανική προσφορά, απαντώντας ότι η κατάσταση στο μέτωπο δεν επέτρεπε την αποτελεσματική βοήθεια προς τη Σερβία.

Η Κατάληξη

Μετά την ελληνική άρνηση, η Μεγάλη Βρετανία απέσυρε οριστικά την πρόταση παραχώρησης. Όταν η Ελλάδα εισήλθε τελικά στον πόλεμο το 1917, το παράθυρο ευκαιρίας για την άμεση ενσωμάτωση της Κύπρου είχε πλέον κλείσει, αφήνοντας τη συγκεκριμένη ιστορική φάση ως μία από τις μεγαλύτερες χαμένες ευκαιρίες για την πραγματοποίηση της Ένωσης.