Η Σωτηρία των «Εκτός της Εκκλησίας»: Η Συνείδηση των Εθνικών κατά τον Απόστολο Παύλο και τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο
Ένα από τα πιο ευαίσθητα και διαχρονικά ερωτήματα της χριστιανικής θεολογίας είναι η μεταθανάτια τύχη των ανθρώπων που έζησαν ενάρετη ζωή, γεμάτη αγάπη και αγαθοεργίες, αλλά δεν γνώρισαν ποτέ τον Χριστό ούτε βαπτίστηκαν, λόγω γεωγραφικών, κοινωνικών ή ιστορικών συνθηκών. Καταδικάζεται αυτόματα ένας αγαθός άνθρωπος επειδή γεννήθηκε σε μια άλλη θρησκεία;
Η απάντηση της Ορθόδοξης παράδοσης, όπως διατυπώνεται από τον Απόστολο Παύλο και ερμηνεύεται από τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, φανερώνει το άπειρο έλεος και τη δικαιοσύνη του Θεού, ενώ παράλληλα αναδεικνύει την ανεκτίμητη αξία του Αγίου Βαπτίσματος.
1. Ο Απόστολος Παύλος και ο «Νόμος της Συνειδήσεως»
Ο Απόστολος των Εθνών Παύλος, απευθυνόμενος σε μια κοινωνία όπου συνυπήρχαν Ιουδαίοι και εθνικοί (ειδωλολάτρες), ξεκαθαρίζει στην Προς Ρωμαίους Επιστολή του (Κεφάλαιο 2, εδάφια 14-15) τον τρόπο με τον οποίο θα κριθούν όσοι δεν έλαβαν ποτέ τον γραπτό Νόμο του Θεού:
«ὅταν γὰρ ἔθνη τὰ μὴ νόμον ἔχοντα φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιῇ, οὗτοι νόμον μὴ ἔχοντες ἑαυτοῖς εἰσι νόμος, οἵτινες ἐνδείκνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, συμμαρτυρούσης αὐτῶν τῆς συνειδήσεως καὶ μεταξὺ ἀλλήλων τῶν λογισμῶν κατηγορούντων ἢ καὶ ἀπολογουμένων»
Νεοελληνική Απόδοση:
«Όταν οι εθνικοί, που δεν έχουν τον γραπτό νόμο του Θεού, κάνουν από φυσική εσωτερική παρόρμηση όσα ορίζει ο νόμος, τότε αυτοί, αν και δεν έχουν νόμο, είναι οι ίδιοι νόμος για τον εαυτό τους. Αυτοί αποδεικνύουν ότι το έργο που διατάζει ο νόμος είναι γραμμένο μέσα στις καρδιές τους. Σε αυτό συμφωνεί και η συνείδησή τους, και οι εσωτερικές τους σκέψεις που πότε τους κατηγορούν και πότε τους υπερασπίζονται».
«Όταν οι εθνικοί, που δεν έχουν τον γραπτό νόμο του Θεού, κάνουν από φυσική εσωτερική παρόρμηση όσα ορίζει ο νόμος, τότε αυτοί, αν και δεν έχουν νόμο, είναι οι ίδιοι νόμος για τον εαυτό τους. Αυτοί αποδεικνύουν ότι το έργο που διατάζει ο νόμος είναι γραμμένο μέσα στις καρδιές τους. Σε αυτό συμφωνεί και η συνείδησή τους, και οι εσωτερικές τους σκέψεις που πότε τους κατηγορούν και πότε τους υπερασπίζονται».
Ο Απόστολος Παύλος εισάγει τη θεολογική έννοια του φυσικού ηθικού νόμου. Ο Θεός δεν άφησε κανέναν άνθρωπο στο σκοτάδι· φύτεψε μέσα στην ψυχή κάθε ανθρώπου έναν «αδέκαστο δικαστή», τη συνείδηση. Όταν ένας αβάπτιστος άνθρωπος ακούει τη συνείδησή του και πράττει το καλό, ουσιαστικά εφαρμόζει το θέλημα του Θεού, έστω και χωρίς να γνωρίζει το όνομά Του.
2. Η Ερμηνεία του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου: Ο Θαυμασμός για την Έμφυτη Αρετή
Αναλύοντας το παραπάνω χωρίο στην 5η Ομιλία του στην Προς Ρωμαίους Επιστολή, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος εκφράζει τον θαυμασμό του για τους εθνικούς που καταφέρνουν να ζουν ενάρετα χωρίς εξωτερική καθοδήγηση.
- Η ανωτερότητα της έμφυτης αρετής: Ο Χρυσόστομος τονίζει ότι οι εθνικοί είναι άξιοι μεγαλύτερου επαίνου από τους Ιουδαίους. Οι Ιουδαίοι είχαν τις Δέκα Εντολές γραμμένες σε πέτρινες πλάκες και τις παραβίαζαν. Αντίθετα, οι ενάρετοι εθνικοί, χωρίς βιβλία και δασκάλους, είχαν τις πράξεις του νόμου χαραγμένες στο μυαλό τους.
- Η Συνείδηση ως Μάρτυρας Υπεράσπισης: Κατά την Ημέρα της Κρίσεως, εξηγεί ο Άγιος, ο Θεός δεν θα αδικήσει αυτούς τους ανθρώπους. Η ίδια τους η συνείδηση θα σταθεί ενώπιον του θείου δικαστηρίου ως μάρτυρας υπεράσπισης («ἀπολογουμένων»), αποδεικνύοντας ότι έζησαν με αγάπη και δικαιοσύνη.
Ο Χρυσόστομος ξεκαθαρίζει ότι ο Θεός κρίνει τον καθένα ανάλογα με τα εφόδια που είχε. Ένας άνθρωπος που δεν διδάχθηκε ποτέ για τον Χριστό, αλλά έζησε με καλοσύνη, βρίσκεται στα χέρια του άπειρου θείου ελέους.
3. Πόσο Καλύτερα θα Ήταν αν ο Εθνικός Είχε Ήδη Βαπτιστεί;
Αν, όμως, η συνείδηση μπορεί να οδηγήσει έναν αβάπτιστο στο έλεος του Θεού, γιατί το Βάπτισμα παραμένει απαράβατη εντολή του Χριστού («ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ», Ιω. 3:5);
Πόσο διαφορετική και ανώτερη θα ήταν η πνευματική κατάσταση αυτού του αγαθού εθνικού αν είχε δεχθεί το Μυστήριο;
- Από την Ηθική Ζωή στην Πνευματική Υιοθεσία: Η καλοσύνη και η ηθική ενός αβάπτιστου ανθρώπου είναι σαν τα καθαρά ρούχα ενός δούλου. Το Άγιο Βάπτισμα, όμως, μεταμορφώνει τον δούλο σε υιό του Θεού. Δεν προσφέρει απλώς μια «καλή συμπεριφορά», αλλά την πλήρη αναγέννηση του ανθρώπου, τη συγχώρεση του προπατορικού αμαρτήματος και την ένταξή του στο Σώμα του Χριστού.
- Η Δωρεά του Αγίου Πνεύματος: Ο ενάρετος εθνικός αγωνίζεται βασιζόμενος μόνο στις πεπερασμένες ανθρώπινες δυνάμεις του. Ο βαπτισμένος Χριστιανός λαμβάνει τις άκτιστες ενέργειες του Αγίου Πνεύματος (μέσω του Μυστηρίου του Χρίσματος). Έχει πλέον ως σύμμαχο τη Θεία Χάρη, η οποία θεραπεύει τα ασθενή και αναπληρώνει τα ελλείποντα.
- Η Μετοχή στα Μυστήρια (Θεία Κοινωνία): Ο αβάπτιστος, όσο καλός κι αν είναι, στερείται το Φάρμακο της Αθανασίας, το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Η Θεία Κοινωνία ενώνει οργανικά τον πιστό με τον Θεό, προσφέροντας πρόγευση του Παραδείσου από αυτή τη ζωή.
- Ο Σίγουρος Δρόμος έναντι του Ρίσκου: Η τήρηση του νόμου της συνειδήσεως είναι ένας δρόμος γεμάτος πνευματικές παγίδες και αβεβαιότητα, καθώς η ανθρώπινη φύση είναι τραυματισμένη από την αμαρτία και η συνείδηση μπορεί εύκολα να αλλοιωθεί από το περιβάλλον. Το Βάπτισμα και η ζωή εντός της Εκκλησίας αποτελούν τον ασφαλή, αποκαλυμμένο και εγγυημένο δρόμο που χάραξε ο ίδιος ο Χριστός για τη σωτηρία.
Συμπέρασμα
Ο Θεός, ως απόλυτη Αγάπη, δεν πρόκειται να αδικήσει κανέναν άνθρωπο που έζησε με καλοσύνη και αγαθοεργίες, έστω κι αν δεν Τον γνώρισε. Η κρίση των αβάπτιστων ανήκει στο ανεξερεύνητο έλεός Του. Ωστόσο, το Άγιο Βάπτισμα δεν είναι μια τυπική θρησκευτική διαδικασία, αλλά το μεγαλύτερο δώρο του Θεού στον άνθρωπο. Με το Βάπτισμα, η απλή ανθρώπινη αρετή μεταμορφώνεται σε αγιότητα, και ο άνθρωπος από «καλός πολίτης αυτού του κόσμου» γίνεται κληρονόμος της Βασιλείας των Ουρανών.
Αν θέλετε, ακολουθήστε με στο YouTube για να βλέπετε τη διαδικασία της αγιογράφησης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου