Το «μαύρο χρυσάφι» της Μοσούλης και η προδοσία της Μικρασιατικής Εκστρατείας 1922
Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 καταγράφηκε στην εθνική μνήμη ως μια ανείπωτη τραγωδία, όμως στο διεθνές διπλωματικό παρασκήνιο κρίθηκε από μια ψυχρή, επιχειρηματική σκακιέρα. Στο επίκεντρο αυτής της σκακιέρας δεν βρισκόταν η τύχη του ελληνισμού της Ιωνίας, αλλά τα πετρελαιοφόρα κοιτασμάτα της Μοσούλης (στο σημερινό βόρειο Ιράκ), τα οποία εκείνη την εποχή αποτελούσαν το μεγαλύτερο ανέγγιχτο ενεργειακό έπαθλο του πλανήτη.
Η μετάβαση των πολεμικών στόλων των Μεγάλων Δυνάμεων από τον γαίανθρακα στο πετρέλαιο μετέτρεψε τη Μοσούλη σε ζήτημα υψίστης εθνικής ασφάλειας για τη Βρετανία και τη Γαλλία. Η ανάγκη ελέγχου της Turkish Petroleum Company (της εταιρείας-ομπρέλας που κατείχε τα δικαιώματα εξόρυξης) καθόρισε απόλυτα τις στρατιωτικές συμμαχίες στην Ανατολή.
Η Ελλάδα ως γεωπολιτικός μοχλός πίεσης
Όταν ξεκίνησε η Μικρασιατική Εκστρατεία το 1919, η Βρετανία, υπό τον πρωθυπουργό Λόιντ Τζορτζ, ενθάρρυνε και στήριξε την ελληνική απόβαση στη Σμύρνη. Η ελληνική παρουσία δεν εξυπηρετούσε κάποιο φιλελληνικό όραμα, αλλά χρησιμοποιήθηκε ως ο απόλυτος μοχλός πίεσης και αντιπερισπασμού κατά των εθνικιστικών δυνάμεων του Μουσταφά Κεμάλ.
Όσο ο ελληνικός στρατός καθήλωνε και πίεζε τους Τούρκους στα βάθη της Ανατολίας, οι Βρετανοί κέρδιζαν πολύτιμο χρόνο για να εδραιώσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στο Ιράκ και να εξασφαλίσουν ότι η Μοσούλη θα παρέμενε υπό τη δική τους «εντολή» και εκτός των μελλοντικών τουρκικών συνόρων.
Από τη Συμφωνία του Σαν Ρέμο στις μυστικές παραχωρήσεις
Το επίσημο προσχέδιο αυτής της προδοσίας υπογράφηκε τον Απρίλιο του 1920 με τη Συμφωνία του Σαν Ρέμο. Εκεί, οι Μεγάλες Δυνάμεις μοίρασαν τη λεία των πετρελαίων της Μοσούλης, επανιδρύοντας την Turkish Petroleum Company. Η Βρετανία κράτησε τη μερίδα του λέοντος, αλλά παραχώρησε το 25% των μετοχών στη Γαλλία (το ποσοστό που προπολεμικά ανήκε στη Γερμανία), με αντάλλαγμα τη γαλλική συγκατάθεση για τη δημιουργία βρετανικού αγωγού που θα περνούσε μέσα από τη γαλλική ζώνη επιρροής στη Συρία.
Η συμφωνία αυτή άλλαξε τα πάντα. Η Γαλλία, έχοντας πλέον εξασφαλίσει το μερίδιό της στο πετρέλαιο, άρχισε να βλέπει την ελληνική παρουσία στη Μικρά Ασία ως εμπόδιο για την οριστική ειρήνευση που θα επέτρεπε τις εξορύξεις. Έτσι, τον Οκτώβριο του 1921, οι Γάλλοι προχώρησαν κρυφά στη Συμφωνία της Άγκυρας (Συμφωνία Φράνκλιν-Μπουγιόν) με τον Κεμάλ. Αποχώρησαν από το νότιο μέτωπο, παρέδωσαν στους Τούρκους τόνους σύγχρονου πολεμικού υλικού και απελευθέρωσαν χιλιάδες τούρκους στρατιώτες, οι οποίοι μεταφέρθηκαν αμέσως στο δυτικό μέτωπο εναντίον της Ελλάδας.
Ακολούθησε η Ιταλία, η οποία, εξοργισμένη που η Σμύρνη δόθηκε στην Ελλάδα αντί για τη δική της σφαίρα επιρροής, άρχισε να προμηθεύει κρυφά τους Κεμαλιστές με όπλα, πυρομαχικά και πληροφορίες μέσω των λιμανιών της Εφέσου και της Αττάλειας.
Το τελικό «άδειασμα» από τη Βρετανία
Η χαριστική βολή δόθηκε από την ίδια τη Βρετανία. Όταν ο Κεμάλ άρχισε να κερδίζει έδαφος και φάνηκε έτοιμος να διαπραγματευτεί, το Λονδίνο ζύγισε τα συμφέροντά του. Οι Βρετανοί πετρελαϊκοί κολοσσοί κατάλαβαν ότι μια σταθερή, νέα τουρκική κυβέρνηση που θα αναγνώριζε τα βρετανικά κυριαρχικά δικαιώματα στη Μοσούλη ήταν πολύ πιο χρήσιμη από μια εξαντλημένη οικονομικά και στρατιωτικά Ελλάδα.
Μόλις εξασφαλίστηκαν οι απαραίτητες εγγυήσεις ότι η Μοσούλη θα αποκοπτόταν από την Τουρκία και θα περνούσε στον έλεγχο του ελεγχόμενου από το Λονδίνο Ιράκ, η Βρετανία απέσυρε κάθε ουσιαστική στήριξη προς την Αθήνα. Η Ελλάδα αφέθηκε διπλωματικά και στρατιωτικά απομονωμένη.
Ένας επίλογος γραμμένος με πετρέλαιο και αίμα
Όταν το μέτωπο κατέρρευσε τον Αύγουστο του 1922, τα συμμαχικά πολεμικά πλοία παρέμειναν απλοί θεατές στο λιμάνι της φλεγόμενης Σμύρνης. Η προδοσία των συμμάχων επισφραγίστηκε λίγο αργότερα με τη Συνθήκη της Λωζάνης και τις τελικές διευθετήσεις της Κοινωνίας των Εθνών, όπου η οριστική μοιρασιά του μαύρου χρυσού της Μοσούλης κλείδωσε στα χέρια των δυτικών εταιρειών.
Η τρισχιλιετής παρουσία του ελληνισμού στη Μικρά Ασία θυσιάστηκε στον βωμό της ενεργειακής κυριαρχίας των Μεγάλων Δυνάμεων. Η ιστορία απέδειξε για ακόμα μια φορά με τον πιο σκληρό τρόπο ότι οι χάρτες της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου δεν χαράχθηκαν με βάση το δίκαιο των λαών, αλλά με βάση τις διαδρομές των αγωγών και τα συμφέροντα των πετρελαϊκών κολοσσών.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου