27 Αυγούστου εορτή Αγίου ΦΑΝΟΥΡΙΟΥ

 

Ο Βίος και το Μαρτύριο του Αγίου Φανουρίου του Νεοφανούς

Ο Άγιος Φανούριος ανήκει στην κατηγορία των «Νεοφανών» Αγίων, καθώς η ύπαρξή του παρέμενε άγνωστη για πολλούς αιώνες. Δεν υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες για τη ζωή του στα παλαιά συναξάρια, και όλα όσα γνωρίζουμε για αυτόν αποκαλύφθηκαν με θαυμαστό τρόπο μέσα από την εύρεση της εικόνας του.

Η Θαυμαστή Εύρεση της Εικόνας

Γύρω στα μέσα του 14ου αιώνα (κατά άλλους το 1500 μ.Χ.), οι Μουσουλμάνοι κυρίαρχοι της Ρόδου αποφάσισαν να ανακατασκευάσουν τα τείχη της πόλης. Κατά τη διάρκεια των εργασιών και των ανασκαφών στα νότια του τείχους, οι εργάτες βρέθηκαν μπροστά στα ερείπια ενός παλαιού, κατεστραμμένου χριστιανικού ναού.

Καθαρίζοντας τα μπάζα, ανακάλυψαν πολλές κατεστραμμένες εικόνες. Ανάμεσά τους, όμως, υπήρχε μία που έμενε εντελώς ανέπαφη από τον χρόνο και την υγρασία. Ο τότε Μητροπολίτης Ρόδου, Νείλος ο Β΄ (1355-1369), έσπευσε στο σημείο και διάβασε με συγκίνηση την επιγραφή που υπήρχε πάνω της: «Ο Άγιος Φανούριος».

Η Μορφή του Αγίου και τα 12 Μαρτύρια

Η εικόνα απεικόνιζε έναν νεαρό άνδρα, ντυμένο με στρατιωτική ενδυμασία, που κρατούσε στο δεξί του χέρι έναν σταυρό και πάνω στον σταυρό μια αναμμένη λαμπάδα. Γύρω από την κεντρική μορφή του Αγίου, υπήρχαν 12 μικρότερες κυκλικές παραστάσεις (σκηνές), οι οποίες περιέγραφαν με λεπτομέρεια τα φρικτά μαρτύρια που υπέστη για την πίστη του:

1. Η Ανάκριση: Ο Άγιος παρουσιάζεται μπροστά στον Ρωμαίο δικαστή να ομολογεί τον Χριστό.
2. Ο Λιθοβολισμός: Στρατιώτες τον χτυπούν με πέτρες στο στόμα και στο σώμα.
3. Ο Βασανισμός: Αιματηρός ξυλοδαρμός από τους διώκτες του με ρόπαλα.
4. Η Φυλάκιση: Ο Άγιος βρίσκεται δεμένος μέσα σε μια σκοτεινή φυλακή.
5. Η Ξέσparent: Σπαραγμός των σαρκών του με σιδερένια νύχια μπροστά στο βήμα του δικαστή.
6. Η Σύνθλιψη: Οι βασανιστές κυλούν μια τεράστια πέτρα πάνω στο σώμα του.
7. Η Καύση: Ο Άγιος δένεται σε ξύλο και τον καίνε με αναμμένες λαμπάδες.
8. Ο Μυλωνάς: Τον δένουν σε έναν βαρύ μυλόλιθο για να τον πνίξουν ή να τον συνθλίψουν.
9. Τα Θηρία: Τον ρίχνουν σε μια τάφρο με πεινασμένα άγρια θηρία, τα οποία όμως τον σέβονται και δεν τον αγγίζουν.
10. Η Καταπλάκωση: Οι βασανιστές τοποθετούν πάνω στο σώμα του έναν τεράστιο όγκο πέτρας.
11. Τα Αναμμένα Κάρβουνα: Τον εξαναγκάζουν να περπατήσει ή να σταθεί πάνω σε πυρακτωμένα κάρβουνα.
12. Το Τέλος: Ο Άγιος οδηγείται στο θυσιαστήριο, όπου πεθαίνει μαρτυρικά μέσα σε αναμμένο καμίνι (ή διά αποκεφαλισμού, σύμφωνα με άλλες ερμηνείες των σκηνών).

Από τη στρατιωτική του ενδυμασία και τις σκηνές αυτές, συμπεραίνεται ότι ο Άγιος Φανούριος έζησε κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες (πιθανότατα την εποχή των μεγάλων διωγμών των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, όπως ο Διοκλητιανός ή ο Μαξιμιανός) και ήταν στρατιωτικός στο επάγγελμα.

Η Αναστήλωση του Ναού

Ο Μητροπολίτης Νείλος, βλέποντας τα θαύματα που άρχισαν να συμβαίνουν αμέσως μετά την εύρεση της εικόνας, ζήτησε από τον Τούρκο ηγεμόνα την άδεια να αναστηλώσει τον κατεστραμμένο ναό. Παρά τις αρχικές αρνήσεις, η άδεια δόθηκε και ο ναός χτίστηκε ξανά έξω από τα τείχη, αποτελώντας μέχρι σήμερα έναν από τους πιο ιερούς τόπους προσκυνήματος στη Ρόδο, από όπου και εξαπλώθηκε η φήμη του Αγίου σε όλη την Ελλάδα και την Κύπρο

Το Έθιμο της Φανουρόπιτας

Το πιο αναγνωρίσιμο έθιμο που συνοδεύει τη γιορτή του είναι η Φανουρόπιτα. Πρόκειται για ένα παραδοσιακό, νηστίσιμο κέικ που φτιάχνουν οι πιστοί, το οποίο μεταφέρουν στην εκκλησία την παραμονή ή την ημέρα της γιορτής για να ευλογηθεί από τον ιερέα και στη συνέχεια το μοιράζουν στους παρευρισκόμενους.

Σύμφωνα με την παράδοση, η πίτα γίνεται για τη συγχώρεση της μητέρας του Αγίου, η οποία, κατά τις λαϊκές διηγήσεις, ήταν μια πολύ σκληρή και αμαρτωλή γυναίκα.

Τα Υλικά και ο Συμβολισμός

Η Φανουρόπιτα φτιάχνεται παραδοσιακά με μονό αριθμό υλικών – συνήθως 7 ή 9 υλικά, καθώς αυτοί οι αριθμοί συμβολίζουν τα μυστήρια της Εκκλησίας και τις ημέρες της Δημιουργίας. Τα βασικά υλικά περιλαμβάνουν:

• Αλεύρι
• Ελαιόλαδο ή σπορέλαιο
• Ζάχαρη
• Χυμό πορτοκαλιού
• Κανέλα
• Σόδα
• Σταφίδες ή καρύδια

Όταν οι πιστοί προσφέρουν ή τρώνε τη Φανουρόπιτα, συνηθίζουν να λένε τη φράση: «Θεός σχωρέσ' τη μάνα του Αγίου Φανουρίου».